Năm 2022, lạm phát Mỹ chạm đỉnh 40 năm ở mức 9.1%. Cùng năm đó, giá vàng thế giới... không tăng nhiều như nhiều người kỳ vọng, thậm chí có giai đoạn giảm mạnh.
Điều này đặt ra câu hỏi quan trọng: Nếu vàng là "hàng rào chống lạm phát" thì sao nó lại không tăng khi lạm phát thực sự bùng nổ?
Câu trả lời tiết lộ rằng mối quan hệ giữa lạm phát và vàng phức tạp hơn nhiều so với những gì bạn thường nghe. Hiểu đúng nó là chìa khóa để đưa ra quyết định đầu tư thông minh.
1. Cơ Chế Cơ Bản: Tại Sao Lạm Phát Nên Làm Tăng Giá Vàng?
Về lý thuyết, mối quan hệ này rất rõ ràng:
Lạm phát = Tiền mất giá. Khi 100 đồng hôm nay chỉ mua được những gì 80 đồng mua được 10 năm trước, sức mua thực của tiền giảm xuống.
Vàng = Nguồn cung cố định. Không ai có thể "in thêm" vàng. Tổng lượng vàng đã khai thác trên thế giới xấp xỉ 212.000 tấn, và sản lượng khai thác hàng năm chỉ tăng khoảng 1.5–2%.
→ Khi tiền mất giá, phải cần nhiều tiền hơn để mua cùng một lượng vàng → Giá vàng tính theo tiền tệ mà tăng.
Đây là lý do vàng được gọi là "store of value" — nơi lưu trữ giá trị qua thời gian, chống lại sự mòn mỏi của lạm phát.
2. Nhưng Thực Tế Không Đơn Giản Như Vậy — Biến Can Thiệp Quan Trọng
Năm 2022 là ví dụ kinh điển cho thấy lý thuyết và thực tế có khoảng cách:
- Lạm phát Mỹ lên 9.1% → Lý thuyết: Vàng phải tăng mạnh
- Nhưng FED tăng lãi suất từ 0.25% lên 4.5% cùng năm → Lãi suất thực tế cao → Thực tế: Vàng giảm từ ~2.000 USD xuống ~1.620 USD
Biến trung gian quan trọng nhất là lãi suất thực (real interest rate):
Lãi suất thực = Lãi suất danh nghĩa − Tỷ lệ lạm phát
- Khi lãi suất thực âm (lạm phát > lãi suất ngân hàng): Gửi tiết kiệm thua lạm phát → Vàng hấp dẫn hơn → Vàng tăng
- Khi lãi suất thực dương cao (FED tăng lãi suất mạnh vượt lạm phát): Gửi ngân hàng có lời thực → Vàng kém hấp dẫn → Vàng giảm hoặc đi ngang
Đây chính xác là điều đã xảy ra năm 2022: Dù lạm phát cao chưa từng thấy, FED tăng lãi suất còn mạnh hơn → Lãi suất thực vẫn âm nhưng đang trên đà cải thiện → Vàng không tăng.